PLANETA ZIEMIA
  
Globus i siatka geograficzna a mapa i siatka kartograficzna

Wszystko to, co nas otacza w skali podwórka, miasta, kraju, kontynentu czy nawet globu ziemskiego nazywane jest przestrzenią geograficzną. W zlokalizowaniu się, w tej przestrzeni może pomóc nam globus lub mapa. Te dwa podstawowe nośniki informacji wykorzystywane są przez kartografów, którzy zajmują się gromadzeniem, przetwarzaniem oraz prezentacją informacji geograficznej. Globus jako kulisty model Ziemi najwierniej odzwierciedla powierzchnię ziemi, mapa z kolei jest próbą rozwinięcia kuli na płaszczyznę.

Czy wiesz, że nasza planeta nie jest kulą!!!
W wyniku ruchu obrotowego wokół własnej osi jest spłaszczona na biegunach i przyjmuje kształt elipsoidy. Przy niewielkich rozmiarach globusów przyjmuje się jednak, że zniekształcenia związane z eliptycznym kształtem Ziemi można pominąć, a globus przedstawić jako kulę.

Aby ułatwić orientację na powierzchni kuli ziemskiej (globusie), wprowadzono termin "siatka geograficzna".
Siatka geograficzna jest układem południków i równoleżników przecinających się prostopadle, umownie naniesionych na kulę (elipsoidę) ziemską lub też graficznie na model Ziemi, jakim jest globus.

Za południk zerowy przyjęto południk przechodzący przez obserwatorium astronomiczne w Greenwich. Po drugiej stronie globu wyznaczono przeciwny południk o wartości 180°. Na obu półkulach południki przyjmują wartości od 0° do 180°.Wszystkie południki, za wyjątkiem południków 0° i 180°, mają swoje pary na obu półkulach: wschodniej i zachodniej (mamy więc 10°W oraz 10°E).
W połowie długości wszystkich południków przecina kulę ziemską równoleżnik o wartości 0°, nazywany równikiem. Równoleżnik ziemski to koło, będące przecięciem powierzchni kuli przez płaszczyznę prostopadłą do osi kuli. Równoleżniki rozchodząc się parami w kierunku biegunów, osiągając wartość 90° na biegunie północnym i 90° na biegunie południowym.

Korzystając z siatki geograficznej, możemy określić położenie każdego punktu na powierzchni Ziemi. Służy ona do odczytywania długości geograficznej na południkach i szerokości geograficznej na równoleżnikach.

Czy wiesz, że globus jest wiernym modelem kuli ziemskiej, w którym zachowane są kąty siatki geograficznej, skala, odległości pomiędzy obiektami i ich powierzchnie, a zatem pozwala bez zniekształceń narysować kontury kontynentów, łańcuchów górskich czy rzek. Można więc powiedzieć, że globus jest nieocenionym narzędziem dydaktycznym. Jednak w wielu przypadkach korzystanie z globusa nastręcza trudności.

Czy przedstawiony na globusie obraz Ziemi jest wystarczająco dokładny, czy na jego podstawie można ocenić szczegółowe zjawiska na Ziemi?

Do prezentacji szczegółowej przestrzeni geograficznej stosowane są mapy.
Kula ziemska nie jest rozwijalna na płaszczyznę. Dlatego w celu przeniesienia treści z kulistej powierzchni Ziemi na płaską mapę wykorzystuje się opracowane przez kartografów reguły matematyczne, zwane odwzorowaniami kartograficznymi. Układ południków i równoleżników na kuli ziemskiej (siatka geograficzna), po przeniesieniu na płaszczyznę mapy według odpowiedniego odwzorowania, staje się siatką kartograficzną. Wraz z deformacją siatki kartograficznej zniekształceniu ulegają również kształty, rozmiar, skala, wzajemne rozmieszczenie obiektów znajdujących się na kulistej powierzchni Ziemi. Dzieje się tak dlatego, że nie można na płaszczyźnie mapy jednocześnie zachować zgodności powierzchni, kątów i odległości w stosunku do tych samych wymiarów w rzeczywistości.

Dobór odpowiedniego odwzorowania kartograficznego zależy od potrzeb i przeznaczenia danej mapy. Poprawnie skonstruowana mapa może zachowywać tylko jeden parametr zniekształcenia. I tak, wiernopowierzchniowe siatki kartograficzne zachowują zgodne pola powierzchni; wiernoodległościowe – zgodne odległości; a wiernokątne – równe kąty.
Wybór odwzorowania kartograficznego jest na ogół podporządkowany celowi, jakiemu ma służyć mapa. Na mapach nawigacyjnych stosuje się odwzorowania wiernokątne (UTM, Merkatora), na mapach szkolnych – wiernopowierzchniowe (Lamberta, Mollweidego), a na mapach radiolokacyjnych – wiernoodległościowe (Eckerta).

Zapoznasz się z globusem i mapą, poznasz ich “wad” i “zalet”. Będziesz posługiwał się współrzędnymi geograficznymi, długością i szerokością geograficzną. Poznasz klasyfikację odwzorowań kartograficznych oraz ich przeznaczenie, w zależności od przedstawianej treści.

Potrzebne materiały

  • Globus
  • Internet
  • Xero
  • Mapa fizyczna świata
  • Atlas samochodowy
  • Dane GLOBE
  • Atlas geograficzny
  • Notatnik, kalkulator
  • Literatura pomocnicza